Şeyh Efendi

Kazasker Mehmed Mazhar Efendi (1841–1908)

Şeyh Hâfız Muhammed Selim Efendi'nin oğlu Mehmed Mazhar Efendi'nin Zeytun ve Bağdat nâibliklerinden Mahkeme-i Temyiz üyeliğine ve Anadolu kazaskerliği pâyesine uzanan hayatı, arşiv belgeleriyle.

Hartavi Aşireti Portalı18 Kasım 20262 dk okuma süresi

Hartavizâde Mehmed Mazhar Efendi, Şeyh Hâfız Muhammed Selim Efendi'nin oğlu ve Hüseyin Ferideddin Paşa'nın kardeşidir. Şecere kayıtlarında "Mazhar Bey" olarak da geçer; Şıhzâde lakabıyla da anılır. Urfa'dan İstanbul'a uzanan bir kadılık hayatının ardından Osmanlı'nın en yüksek mahkemesi Mahkeme-i Temyiz'de yaklaşık yirmi yıl görev yapmış, ilmiye rütbesinde Anadolu kazaskerliği pâyesine ulaşmıştır.

Doğumu ve tahsili

1841'de (H. 1257) Urfa'da doğdu. Osmanlı Arşivi'ndeki sicill-i ahvâl kaydı onu "Urfa ulemasından Hâfız Mehmed Efendi'nin oğlu" olarak tanıtır. Urfa ve Elazığ medreselerinde okuyarak icazet aldı; Arapça ve Farsça öğrendi.

Mehmed Mazhar Efendi'nin sicill-i ahvâl kaydı (BOA, DH.SAİDd. 2/268)
Mehmed Mazhar Efendi'nin sicill-i ahvâl kaydı (BOA, DH.SAİDd. 2/268)

Nâiblikleri

Kadılık mesleğine taşrada başladı:

  • 1867: Halep vilayetine bağlı Zeytun kazası nâibliği
  • 1868: Bağdat merkez nâibliği; bu sırada vekâleten müfettişlik de yaptı.
  • 1872: Kısa bir süre Basra nâibliği; iki ay kadar vekâleten Basra mutasarrıflığı.

Ardından İstanbul'a geçerek Kartal Bidayet ve Beykoz Sulh mahkemelerinde, Üsküdar Bidayet Mahkemesi başkanlığında bulundu; Dersaadet Bidayet ve İstinaf mahkemelerinde görev yaptı.

Adliye Nazırı Ahmed Cevdet Paşa, 1881 tarihli tercüme-i hâl varakasına onun ulemadan, bilgili, iffet ve istikamet sahibi biri olduğunu yazmıştır.

İstinaf ve Temyiz mahkemelerinde

1885'te Dersaadet İstinaf Mahkemesi Hukuk Dairesi riyasetine tayin edildi.

İstinaf Mahkemesi Hukuk Dairesi riyasetine tayini için Adliye ve Mezâhib Nezareti'nin yazısı, 1885 (BOA, İ.HR. 300/19014)
İstinaf Mahkemesi Hukuk Dairesi riyasetine tayini için Adliye ve Mezâhib Nezareti'nin yazısı, 1885 (BOA, İ.HR. 300/19014)

1887'de Dersaadet Temyiz Mahkemesi (Mahkeme-i Temyiz) üyeliğine getirildi ve bu görevde yaklaşık yirmi yıl kaldı. Bu dönemde:

  • 1890'da adliye müfettişi sıfatıyla Lazkiye sancağındaki adliye memurları hakkında soruşturma yürüttü (BOA, DH.MKT. 1730/85).
  • 1895'te Adliye Nezareti bünyesinde kurulan Islâhât-ı Adliye Komisyonu'na üye seçildi. Seçimi Meclis-i Vükelâ'da görüşülüp padişahın iradesiyle kesinleşti.
Islâhât-ı Adliye Komisyonu'na üye tayinine dair Meclis-i Vükelâ mazbatası ve nazırların mühürleri, 1895 (BOA, İ.AZN. 17/16)
Islâhât-ı Adliye Komisyonu'na üye tayinine dair Meclis-i Vükelâ mazbatası ve nazırların mühürleri, 1895 (BOA, İ.AZN. 17/16)

İlmiye rütbeleri

İlmiye rütbesi müderrislik ruûsundan başlayarak İzmir, Mahreç, Bilâd-ı Hamse, Haremeyn (1891) ve İstanbul pâyelerinden geçti ve Anadolu kazaskerliği pâyesine kadar yükseldi. 1893'te Haremeyn pâyesi bir derece yükseltildi (BOA, Y.PRK.BŞK. 30/4–5). 1891'de üçüncü rütbeden Mecidî Nişanı aldı.

Ailede korunan şecerenin Mazhar Efendi tarafından hazırlandığı aktarılır.

Vefatı ve ailesi

Görevdeyken, 9 Nisan 1908'de (27 Mart 1324 Rumî) İstanbul'da Bozdoğan Kemeri'ndeki konağında vefat etti. Cenaze namazı Üsküdar Selimiye Camii'nde kılındı ve cami haziresine defnedildi.

Mülkiye Tekaüd dosyasına göre 1910'da eşi ve çocuklarına dul ve yetim maaşı bağlandı; dosyadaki cetvel, görevlerini ve hizmet sürelerini tek tek döker.

Ailesine maaş bağlanması için düzenlenen hizmet ve maaş cetveli, 1910 (BOA, ŞD. 1078/38)
Ailesine maaş bağlanması için düzenlenen hizmet ve maaş cetveli, 1910 (BOA, ŞD. 1078/38)

Oğullarından Hacı Mehmed Mehdi Efendi 1878'de İstanbul'da doğmuş, babası gibi devlet hizmetine girmiştir; diğer oğlu Mehmet Ali'dir.

Aşiretin genel tarihi için bkz. Hartavi Aşireti: Adı, Kökeni ve Tarihi Üzerine Bilinenler.

Kaynaklar

  • Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi: DH.SAİDd. 2/268 (sicill-i ahvâl kaydı); İ.HR. 300/19014 (İstinaf Mahkemesi Hukuk Dairesi riyasetine tayin); DH.MKT. 1730/85 (Lazkiye adliye teftişi); Y.PRK.BŞK. 30/4 ve 30/5 (Haremeyn pâyesinin terfii); İ.AZN. 17/16 (Islâhât-ı Adliye Komisyonu'na tayin); ŞD. 1078/38 (ailesine maaş tahsisi).
  • XIII. Yüzyıldan Günümüze Urfalı Kadı, Nâib, Molla, Müftü, Vâiz, Müderris ve Âlimler, ŞURKAV Yayınları.
  • Aile bilgisi ve aile şeceresi.

Görüşünüz ve katkınız

Bu yazı hakkındaki yorum ve sorular Topluluk sayfasında, yazıya ait konu altında konuşulur. Yazıda bir yanlış ya da eksik görürseniz düzeltme önerebilirsiniz.

Bu yazıda geçen şecere kişileri

Benzer Araştırma Yazıları